20 augustus 2021

Naar aanleiding van de onveilige situatie in Afghanistan door de recente machtsovername van de radicaalislamitische Taliban rijzen er heel wat vragen over de evacuatiemissie van de Belgische overheid en de impact op de verblijfsaanvragen en -procedures van Afghanen in Afghanistan en België. In dit nieuwsbericht geven we een overzicht van de (praktische) informatie die wij hierover ter beschikking hebben.

Aangezien de situatie in Afghanistan zodanig onderhevig is aan verandering is deze informatie beperkt en zijn er nog veel onduidelijkheden. We volgen verdere ontwikkelingen op en blijven dit overzicht actualiseren. We raden dan ook aan om dit nieuwsbericht, alsook de websites van de bevoegde instanties (CGVS, DVZ, FOD Buitenlandse Zaken) en de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR), regelmatig te raadplegen.

Laatst bijgewerkt op 11 oktober 2021

 

Inhoudstafel 

1. Evacuatiemissie Belgische overheid
    1.1. Stand van zaken na stopzetting
    1.2. Geëvacueerden na aankomst in België
           
 1.2.1. Verblijf
            1.2.2. Opvang
            1.2.3. Andere rechten

2. Verblijfsprocedures
    2.1. Vanuit Afghanistan
           
 2.1.1. Algemeen
            2.1.2. Visum gezinshereniging
           
 2.1.3. Humanitair visum

    2.2. Vanuit België
           
 2.2.1. Behandeling van dossiers internationale bescherming
            2.2.2. Terugkeer naar Afghanistan

3. Afghaanse documenten vanuit een IPR-rechtelijk oogpunt
    3.1. Geldigheidsduur buitenlandse akte
    3.2. Ontbrekende, of onmogelijk te verkrijgen akten van de burgerlijke stand
            3.2.1. Vervangend vonnis
            3.2.2. Consulair attest
    3.3. uitzonderlijke bevoegdheid Belgische rechter ingevolge art. 11 WIPR
    3.4. Legalisatie

4. Extra informatie
    4.1. Opsporingen van familieleden in Afghanistan
    4.2. UNHCR
    4.3. Landeninformatierapport van EASO over Afghanistan

 

1. Evacuatiemissie Belgische overheid

1.1. Stand van zaken na stopzetting

De Belgische overheid startte vrijdag 20 augustus 2021 met het evacueren van bepaalde profielen uit Afghanistan. Op 25 augustus 2021 heeft de federale overheid, gelet op de evoluerende situatie in Afghanistan en in overeenstemming met andere Europese partners, de evacuatiemissie in Afghanistan stopgezet. Er worden momenteel geen evacuaties meer uitgevoerd.      

De stopzetting van de evacuatiemissie betekent het volgende voor de personen die zich nog in Afghanistan bevinden en die in aanmerking kwamen voor evacuatie:

Belgen en Afghanen met een verblijfsrecht in België kunnen samen met hun kerngezinsleden die in het bezit zijn van een visum of visumakkoord, nog rekenen op bijstand. Zij kunnen contact opnemen met: 

Momenteel tracht de Belgische ambassade in Islamabad de voornoemde profielen op de meest aangewezen manier te helpen.

Voor de andere profielen die in aanmerking kwamen voor evacuatie, met name personen die een verhoogd risico lopen of personen voor wie een visumaanvraag al goedgekeurd werd, geldt het volgende: 

  • Zij kunnen zich niet meer melden bij de FOD Binnenlandse Zaken (asiel en migratie); noch de FOD Buitenlandse Zaken. Indien er geen antwoord kwam op hun melding, werden zij niet opgenomen op de inmiddels afgesloten evacuatielijst.  
  • Zij die wel al opgeroepen werden maar nog niet geëvacueerd konden worden, reageren best zo snel mogelijk op de laatst uitgestuurde communicatie. 

Door de veranderlijke en onduidelijke situatie in Afghanistan kan er geen bijstand geboden worden aan personen die niet op de afgesloten evacuatielijst werden opgenomen en nog geen visum hebben voor België.

Personen die zich in België bevinden en Belgische familieleden of Belgische kennissen hebben die zich nog in Afghanistan bevinden, kunnen contact opnemen met het Crisiscentrum van de FOD Buitenlandse Zaken via het telefoonnummer: +32 2 501 4000. 

De staatssecretaris voor asiel en migratie liet weten dat personen die werden geëvacueerd door een andere EU-lidstaat zich naar België kunnen begeven, volgens bepaalde modaliteiten:

  • Belgen of derdelanders met een geldige verblijfstitel kunnen, met de eventuele hulp van de bevoegde Belgische diplomatieke post, naar België terugkeren zonder bijkomende voorwaarden. 
  • Voor andere personen zal de betrokken lidstaat een uitdrukkelijk verzoek richten aan de Belgische autoriteiten, waarna onderzocht zal worden of zij op de evacuatielijst stonden. Indien dit het geval is, zullen zij vervolgens ook naar België kunnen reizen.  

1.2. Geëvacueerden na aankomst in België

1.2.1. Verblijf

Geëvacueerden die aankomen in België worden geregistreerd als getroffene. Zij ontvangen hiervoor een specifiek registratieformulier. Zij die niet in het bezit zijn van een verblijfsrecht voor België krijgen een visumblad dat hen voorziet van een visum kort verblijf geldig voor 15 dagen binnen een tijdsvak van één maand.

Om langer in België te mogen verblijven moeten zij vervolgens een verblijfsaanvraag indienen.   

Zo kan voor het kerngezin van een Belg gekeken worden of zij in aanmerking komen voor gezinshereniging. Is dit niet het geval, kan een andere verblijfsprocedure worden overwogen, en in het bijzonder een verzoek om internationale bescherming. 

Familieleden van personen met een verblijfsrecht in België dienen hun aanvraag tot gezinshereniging in principe op te starten vanuit het herkomstland (artikel 12bis Verblijfswet). Maar Dienst Vreemdelingenzaken aanvaardt dat er ten gevolge van de evacuatie buitengewone omstandigheden zijn waardoor de aanvraag in België kan worden ingediend. Buitengewone omstandigheden worden niet algemeen aanvaard voor alle Afghaanse gezinsleden (zij die niet werden geëvacueerd). Zij kunnen met betrekking tot hun individuele situatie wel buitengewone omstandigheden inroepen.

Voor de meeste personen die geëvacueerd werden omdat zij een verhoogd risico liepen, zoals bijvoorbeeld zij die gewerkt hebben voor het Ministerie van Defensie, mensenrechtenorganisaties,… werd bij aankomst reeds een afspraak gemaakt voor het doen van een verzoek tot internationale bescherming. Zij die nog geen afspraak kregen, kunnen zich aanmelden bij het aanmeldcentrum van Dienst Vreemdelingenzaken of telefonisch/per mail contact opnemen met Dienst Vreemdelingenzaken.    

1.2.2. Opvang

Bij aankomst in België wordt opvang voorzien. Het gaat hierbij voornamelijk om opvang van de bovenvermelde personen met een verhoogd risico. Zo voorziet Defensie in opvang voor zij die samenwerkten met Defensie en voorzien enkele betrokken organisaties eigen opvang voor hun activisten/medewerkers. Andere profielen worden opgevangen door Fedasil in afwachting van hun verzoek tot internationale bescherming.  

1.2.3. Andere rechten

De geëvacueerden die nog geen verblijfsrecht in België hadden, krijgen in eerste instantie slechts een visumblad dat hen voorziet van een visum kort verblijf geldig voor 15 dagen binnen een tijdsvak van één maand.

Met dat visumblad kunnen zij zich al inschrijven voor lessen NT2 (Nederlands leren). Zij kunnen zich bij een regiowerking integratie en inburgering (AgII, Atlas, IN-Gent) of bij het Huis van het Nederlands Brussel aanbieden voor screening in welk NT2-aanbod zij terecht kunnen, en kunnen ook al starten met NT2. In geval van asielopvang (na een asielaanvraag) kunnen ze een attest van Fedasil vragen dat hen vrijstelt van betaling voor NT2. Anders betalen ze 0,60 euro per lesuur.

Hun verdere rechtspositie hangt af van de verblijfsprocedure die zij in België opstarten (zie 1.1.1). Zo kunnen verzoekers van internationale bescherming na 4 maanden lopende asielprocedure ook nog inburgering volgen (als hun verzoek om internationale bescherming voor 1 september 2021 ingediend is!), en werken. Wie gezinshereniging aanvraagt met een Belg of derdelander, is verplicht tot inburgering en kan meestal meteen werken. Afhankelijk van de verblijfsprocedure wordt een ziekteverzekering mogelijk en verplicht, als gerechtigde of als persoon ten laste. Ook over andere rechten en voorwaarden vind je meer info op onze thematische webpagina's.

2. Verblijfsprocedures

2.1. Vanuit Afghanistan

2.1.1. Algemeen

Voor het indienen van een verblijfsaanvraag en de afgifte van een visum gelden voor derdelanders die zich in Afghanistan bevinden de inhoudelijke en procedurele voorwaarden die in normale omstandigheden van toepassing zijn.

Dit betekent voor wat betreft de visumaanvragen en -afgiftes dat de Belgische ambassade in Islamabad (Pakistan) de bevoegde diplomatieke post blijft. Visumaanvragen moeten nog steeds ingediend worden via de outsourcingspartner van de ambassade, met name één van de drie VFS Global kantoren in Pakistan (Islamabad, Lahore of Karachi). Voor Afghaanse aanvragers wordt er momenteel uitzonderlijk een ‘walk-in’-procedure voorzien, waardoor zij niet verplicht zijn om een afspraak te maken. Het gaat om een tijdelijke maatregel.

Voor familieleden van begunstigden van internationale bescherming kan de aanvraag voor een visum gezinshereniging of humanitair visum in om het even welke Belgische diplomatieke post worden ingediend. Familieleden van Belgen kunnen uitzonderlijk hun aanvraag indienen bij een andere Belgische diplomatieke post indien zij kunnen aantonen dat zij zich onmogelijk naar Islamabad kunnen begeven.

Opgelet! De meeste grensovergangen worden door de Taliban geblokkeerd, waardoor personen die zich nog in Afghanistan bevinden zich nagenoeg onmogelijk naar de bevoegde Belgische diplomatieke posten kunnen begeven. Om naar Pakistan te kunnen afreizen moeten Afghaanse onderdanen vooreerst een visum aanvragen, dit kan via de Pakistaanse ambassade in Kabul of een e-visum op de volgende website: https://visa.nadra.gov.pk/how-to-apply/. Dit gezegd zijnde, raadt de FOD Buitenlandse Zaken formeel af om zich naar de grens met Pakistan te begeven via de landroute, gezien de precaire veiligheidssituatie. Er wordt geadviseerd om de herneming van de commerciële vluchten tussen Afghanistan en Pakistan die binnenkort zal plaatsvinden, af te wachten.

Met betrekking tot de beoordeling van de verblijfsaanvragen gaat Dienst Vreemdelingenzaken ook nog steeds uit van de normale wettelijke vereisten. Binnen het wettelijk kader wordt er wel een zekere ruimte gelaten voor flexibiliteit wat bepaalde procedurele voorwaarden betreft. Zo zal er bij elke visumaanvraag rekening gehouden worden met de individuele omstandigheden van de betrokkene wanneer het gaat om:

  • het voorleggen van de vereiste documenten, legalisaties en het paspoort;
  • de termijnen van indiening (die van toepassing zijn bij gezinshereniging). 

Het is aan de betrokkene om proactief en uitvoerig te beargumenteren waarom hij in zijn specifiek geval niet aan de vooropgestelde wettelijke vereisten kan voldoen, indien mogelijk met bewijsstukken. De algemene veiligheidssituatie in Afghanistan voorziet Afghanen dus niet automatisch van bepaalde vrijstellingen.

Opgelet! De Afghaanse overheidsdiensten zijn tot nader order nog steeds gesloten, waardoor de afgifte en legalisatie van documenten nog steeds vrijwel onmogelijk is. Dienst Vreemdelingenzaken beoordeelt in samenspraak met de Belgische ambassade in Islamabad bijgevolg geval per geval welke alternatieve al dan niet gelegaliseerde documenten aanvaard worden (voor bijvoorbeeld identiteitsdocumenten, akten van burgerlijke stand, rechterlijke beslissingen, uittreksels uit het strafregister,...). In het kader hiervan heeft Dienst Vreemdelingenzaken de outsourcingspartner waarbij Afghanen hun visumaanvraag kunnen indienen, geïnstrueerd om hun verplichting om de visumaanvragen en bijgevoegde documenten over te maken aan Dienst Vreemdelingenzaken in de staat dat deze zich bevinden, eveneens in geval van onvolledige aanvragen, zeker na te komen. Daar waar er in het visaonweb-formulier gevraagd wordt naar informatie over het reisdocument waarmee er naar België zal afgereisd worden, kan er bij gebrek aan een reisdocument uitzonderlijk en voorlopig een fictief documentnummer ingegeven worden. Dit meldt de Belgische ambassade in Islamabad.  

Dienst Vreemdelingenzaken tracht de visumaanvragen zorgvuldig en zo snel mogelijk te behandelen. Omwille van het hoog aantal aanvragen kan de duur van behandeling toch hoog oplopen. Afghanen die al een visum gezinshereniging of humanitair visum hebben aangevraagd kunnen de status van de verwerking van hun verzoek terugvinden op de website van Dienst Vreemdelingenzaken

Bij gebrek aan (geloofwaardig) bewijs van de verwantschapsband in het kader van een aanvraag gezinshereniging of humanitair visum, kan Dienst Vreemdelingenzaken een DNA-onderzoek voorstellen na een volledig onderzoek van de visumaanvraag, wanneer de visumaanvrager de wettelijk bepaalde leeftijd voor gezinshereniging niet overschrijdt en indien de rest van het dossier in orde is. Gezien de uiterst zorgwekkende situatie in Afghanistan voert de Belgische diplomatieke post in Islamabad na een tijdelijke stopzetting van de DNA-onderzoeken momenteel tot midden oktober een speciale operatie uit om zoveel mogelijk bloedstalen te nemen voor DNA-dossiers die administratief in orde zijn. Deze operatie heeft betrekking op alle personen die:

  • het toestemmingsformulier reeds hebben ondertekend,
  • de DNA-kosten hebben betaald en
  • voor wie Dienst Vreemdelingenzaken een e-mail heeft gestuurd waarin zij instemt met de afname van de bloedstaal.

Bij wijze van uitzondering en na ontvangst van de e-mail met de uitnodiging van de diplomatieke post, kunnen betrokkenen de dag en het tijdstip kiezen.

Voor wat betreft de geldigheidstermijn van een visum:

  • Voor visa die reeds werden afgegeven voor de escalatie van het conflict in Afghanistan, blijft de geldigheidstermijn van 6 maanden nog steeds van toepassing. Dit betekent dat na het verstrijken van de termijn van 6 maanden het visum verloopt en de betrokkene een nieuwe visumaanvraag moet indienen.
  • Visa die nu worden afgeleverd zijn ook nog steeds 6 maanden geldig vanaf de datum van afgifte. 

2.1.2. Visum gezinshereniging

Of iemand in aanmerking komt voor een visum voor gezinshereniging hangt af van de nationaliteit en het verblijfsrecht van de referentiepersoon in België. De voorwaarden, documenten en te volgen procedure worden uitvoerig besproken op onze webpagina's gezinshereniging.  

De huidige situatie in Afghanistan maakt zowel het verzamelen van de nodige documenten als de indiening van een visumaanvraag bij de bevoegde Belgische diplomatieke post bijzonder moeilijk, of zelfs onmogelijk (omwille van de sluiting van de Afghaanse overheidsdiensten en de meeste grensovergangen). Dit heeft verregaande gevolgen voor gezinshereniging, aangezien er tal van termijnen en leeftijdsvoorwaarden gelden: als de aanvraag niet tijdig ingediend wordt zal er in sommige gevallen geen recht op gezinshereniging meer bestaan of gelden er strengere voorwaarden.

  • Uit rechtspraak van het Hof van Justitie en de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen blijkt evenwel dat wanneer een laattijdige aanvraag gezinshereniging objectief verschoonbaar is, termijnen niet strikt toegepast mogen worden. We bespraken deze rechtspraak in een nieuwsbericht van januari 2019. Dienst Vreemdelingenzaken bevestigde hiermee rekening te houden. Het is dus belangrijk dat het gezinslid bij een laattijdige indiening van de aanvraag expliciet de specifieke moeilijkheden of situatie van overmacht uiteenzet. Dit door aan te tonen dat hij er alles aan deed om tijdig een aanvraag in te dienen (dit wil zeggen vóór het verstrijken van een termijn of leeftijdsgrens), maar dat dit onmogelijk of bijzonder moeilijk was.
  • Bij het ontbreken van bepaalde vereiste documenten zal Dienst Vreemdelingenzaken zich naar eigen zeggen flexibel opstellen (zie ook hierboven in titel 2.1.1). Inzake het bewijs van de familieband verplicht de Verblijfswet Dienst Vreemdelingenzaken sowieso om bij familie van begunstigden van internationale bescherming, met wie de bloed- of aanverwantschapsbanden al bestonden voor aankomst van de referentiepersoon in België, rekening te houden met andere geldige bewijzen (artikel 12bis, §5 Verblijfswet). Lees meer hierover in dit nieuwsbericht. Deze mogelijkheid bestaat ook voor familie van andere derdelanders met verblijfsrecht in België (artikel 12bis, §6 Verblijfswet) en familieleden van Belgen en Unieburgers (artikel 44 Verblijfsbesluit). Kan het familielid ook geen andere geldige bewijzen voorleggen? Dan voorziet de verblijfswetgeving dat DVZ kan overgaan tot een gesprek of elk ander noodzakelijk onderzoek, zoals een DNA-analyse, om de gezinsband vast te stellen. In ieder geval is het aangewezen dat de aanvrager alle mogelijke bewijzen van de gezinsband voorlegt en motiveert waarom hij, desgevallend, bepaalde documenten niet kan voorleggen. Ook hier voorziet de algemene veiligheidssituatie in Afghanistan Afghanen dus niet automatisch van een vrijstelling. In het kader van voornoemde flexibiliteit bevestigde Dienst Vreemdelingenzaken dat de Taskara (Afghaans identiteitsbewijs waarop enkel vaderlijke afstamming wordt vermeld) in rekening kan worden genomen bij het beoordelen van de vaderlijke verwantschapsband en identiteit naar aanleiding van een visum- of verblijfsaanvraag.

Om te voorkomen dat een familielid na de opheffing van de huidige obstakels (onder meer sluiting Afghaanse overheidsdiensten en grensovergangen) géén recht op gezinshereniging meer heeft of alleen nog gezinshereniging kan vragen onder strengere voorwaarden, is het aangewezen dat dit familielid tijdig zijn intentie kenbaar maakt om een visum gezinshereniging aan te vragen. Dit door per mail contact op te nemen met de bevoegde Belgische diplomatieke post en Dienst Vreemdelingenzaken. Hierbij is het belangrijk om zo gedetailleerd mogelijk uiteen te zetten en zoveel mogelijk aan te tonen dat het onmogelijk is om:

  • de grens over te steken en de aanvraag bij de outsourcingpartner van de bevoegde Belgische diplomatieke post in te dienen;
  • de vereiste documenten en legalisaties voor te leggen. In het kader hiervan kunnen best alle mogelijke alternatieve documenten verzameld en ingediend worden.

Dienst Vreemdelingenzaken laat aldus een zekere ruimte toe voor flexibiliteit wat de procedurele voorwaarden betreft. Dit is echter niet het geval voor wat betreftde invulling van de materiële grondvoorwaarden (bv. stabiele en toereikende bestaansmiddelen, voldoende huisvesting, etc.). Nochtans zijn ook deze voorwaarden nooit absoluut en kan/moet Dienst Vreemdelingenzaken in het kader van de individuele behoefteanalyse en de verplichte evenredigheidstoets steeds rekening houden met alle individuele elementen van het dossier. Bijgevolg is het altijd nuttig om de individuele situatie van zowel de referentiepersoon in België, als het familielid in Afghanistan zoveel mogelijk te duiden en te staven met bewijzen. 

2.1.3. Humanitair visum

Een humanitair visum wordt in uitzonderlijke situaties afgeleverd op grond van artikel 9 van de Verblijfswet. Voor de toekenning van een humanitair visum zijn er geen voorwaarden bij wet bepaald. Dienst Vreemdelingenzaken heeft een grote beoordelingsmarge en beoordeelt elke aanvraag op individuele basis. Een humanitair visum is dus een gunst en geen recht. 

In de praktijk blijkt dat Dienst Vreemdelingenzaken belang hecht aan de volgende elementen:

  • bijzondere banden met personen in België (affectief en financieel)
  • de humanitaire, precaire en/of geïsoleerde situatie van de verzoeker in het herkomstland

Los van de huidige veiligheidssituatie in Afghanistan, hebben bepaalde situaties een grotere kans op slagen. Het gaat voornamelijk om familieleden die net buiten het toepassingsgebied van het recht op gezinshereniging vallen. De slaagkansen liggen bovendien het hoogst wanneer het gaat om familieleden van erkend vluchtelingen of subsidiair beschermden. 

Het gaat bijvoorbeeld om volgende familieleden: 

  1. echtgenoot op basis van een niet erkend religieus of gewoonterechtelijk huwelijk
  2. broers en zussen van een niet-begeleide minderjarige vreemdeling met internationale bescherming (voor zover de ouders van de niet-begeleide minderjarige voor zichzelf een visum gezinshereniging aanvragen)
  3. meerderjarige dochter/zoon van een derdelander met wettig verblijf in België;
  4. andere, meer uitzonderlijke, situaties zoals een ouder op hoge leeftijd, totaal geïsoleerde personen, feitelijk geadopteerde kinderen, kinderen onder buitenlandse voogdij of adoptie,...

Deze lijst is uiteraard niet exhaustief. Extra informatie hierover verschijnt later op onze webpagina.  

De veiligheidssituatie in Afghanistan kan bovendien als extra humanitair argument worden aangehaald. Er is voorlopig nog geen informatie beschikbaar over de slaagkansen van een humanitaire visum voor bepaalde risicoprofielen uit Afghanistan. De Staatssecretaris voor Asiel en Migratie gaf wel reeds te kennen in het bijzonder rekening te houden met de profielen die in aanmerking kwamen voor evacuatie, met name personen die een verhoogd risico lopen (zoals bijvoorbeeld zij die gewerkt hebben voor het Ministerie van Defensie, mensenrechtenorganisaties, andere (inter)gouvernementele en internationale organisaties, journalisten, vrouwenbewegingen,…). 

Aangezien elke situatie individueel wordt beoordeeld, is het noodzakelijk om de aanvraag goed te motiveren en te ondersteunen met relevante documenten en informatie. Het is daarom aan te raden om beroep te doen op een gespecialiseerde advocaat of hulpverlener voor het inschatten van de slaagkansen en het opstellen van een individueel dossier.  

Meer informatie over humanitaire visa vindt u hier

2.2. Vanuit België

2.2.1. Behandeling van dossiers internationale bescherming

In een mededeling van 16 augustus 2021 laat het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) weten een tijdelijke, gedeeltelijke opschorting in te voeren van de betekening van beslissingen van verzoekers afkomstig uit Afghanistan. Het CGVS kondigde in een mededeling van 7 oktober 2021 aan dat deze opschorting verlengd zal worden tot 15 november 2021. 

Het gaat om een tijdelijke opschorting van:  

  • de beoordeling van de status van subsidiaire bescherming. Het gaat om de volgende beslissingen:
      • de toekenning van de status van subsidiaire bescherming
      • de weigering van de status van vluchteling en subsidiaire bescherming;
  • het nemen van niet-ontvankelijkheidsbeslissingen bij volgende verzoeken.  

De  organisatie van persoonlijke onderhouden blijft verder gewoon doorlopen.  

Er kan wél nog een beslissing worden genomen of betekend voor de volgende situaties:  

  • De erkenning van een status van vluchteling.  
  • De beslissing van niet-ontvankelijkheid voor een persoon met een status van bescherming in een andere lidstaat. 
  • De beslissing van ontvankelijkheid van een volgend verzoek. Het CGVS laat  weten dat de gewijzigde situatie in Afghanistan op zich niet automatisch een nieuw element uitmaakt. Elke verzoeker moet zijn individuele situatie uitvoerig motiveren. Een loutere verwijzing naar de actuele ontwikkelingen is niet voldoende. Kan men geen beslissing nemen tot ontvankelijkheid, dan wordt het dossier tijdelijk opgeschort (zie supra). 

Kritische nootDe parlementaire werken stellen uitdrukkelijk dat de kans dat een verzoeker om internationale bescherming aanspraak kan maken op de vluchtelingenstatus of subsidiaire beschermingsstatus aanzienlijk vergroot wanneer de “veiligheids- of mensenrechtensituatie in het land van herkomst van de asielzoeker dermate gewijzigd is dat er zich in voorliggend geval een nood aan internationale bescherming opdringt". (Parl.St. Kamer 2012-2013, nr. 53 2555/001, pagina 23)

Ook heeft de Raad van State reeds aanvaard “dat het aantonen van een algemene situatie, die bedreigend is voor de bevolking van een land of een regio, voldoende kan zijn om tot de subsidiaire bescherming te kunnen besluiten(arrest n° 165.470, 1 december 2006, in de zaak A.178.826/VII-36.755).

De wijziging van de situatie in Afghanistan, en met name de verslechtering van de veiligheids- en mensenrechtensituatie, zou dus wel degelijk een nieuw element op zich kunnen zijn op basis waarvan de kans op het verkrijgen van internationale bescherming wordt vergroot.

Ciré en Vluchtelingenwerk Vlaanderen hebben in het kader hiervan samen een begeleidende brief opgesteld voor Afghanen die een volgend verzoek willen indienen (Nederlandstalige versie/Franstalige versie).

Dublin-overdrachten van Afghaanse verzoekers om internationale bescherming aan de bevoegde lidstaten zouden, volgens de beschikbare informatie, niet worden opgeschort.

Momenteel zijn er bovendien geen beslissingen tot intrekking of opheffing van de internationale beschermingsstatus van Afghanen. Deze worden ook tijdelijk opgeschort door het CGVS.

2.2.2. Terugkeer naar Afghanistan

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi liet aan de pers weten dat er voorlopig, wellicht tot eind september, geen gedwongen terugkeer naar Afghanistan van afgewezen verzoekers om internationale bescherming zal plaatsvinden.

UNHCR vaardigde op 17 augustus 2021 een niet-terugkeer advies uit voor Afghanistan:

  • UNHCR vraagt aan elk land om vluchtende Afghanen de toegang te verlenen tot het grondgebied en het non-refoulement principe ten allen tijde te respecteren. 
  • UNHCR acht het niet wenselijk om internationale bescherming te weigeren aan Afghanen omwille van een intern vluchtalternatief. 
  • UNHCR roept staten op om gedwongen terugkeer naar Afghanistan tijdelijk stop te zetten. 

IOM en Fedasil hebben tot nader order ook de mogelijkheid tot vrijwillige terugkeer naar Afghanistan opgeschort. De geplande vluchten worden geannuleerd.

3. Afghaanse documenten vanuit een IPR-rechtelijk oogpunt

Ook buiten de context van verblijfsaanvragen kan men geconfronteerd worden met praktische problemen om Afghaanse documenten te bekomen die voldoen aan alle wettelijke vereisten. Wat als men in België verblijft en een huwelijksaangifte wil doen, maar er dient een Afghaanse geboorteakte voorgelegd te worden: kan de gemeente dan vasthouden aan de voorwaarde van een gelegaliseerde geboorteakte uit het land van herkomst? Die daarenboven maximum 1 jaar oud mag zijn? In bepaalde gevallen zijn alternatieven mogelijk en niet elke voorwaarde die gesteld wordt, moet als absoluut beschouwd worden. 

3.1. Geldigheidsduur buitenlandse akten

Het is belangrijk om voor ogen te houden dat er geen wettelijke geldigheidstermijn is voorzien voor buitenlandse documenten. Vaak hanteren Belgische instanties een standaard maximum ouderdomstermijn van documenten. Een afschrift van een buitenlands document zou dan maximum 6 maanden oud mogen zijn, of voor andere instanties 1 jaar.

Hoewel het in sommige gevallen gerechtvaardigd kan zijn om zich er van te vergewissen dat het afschrift de meest actuele toestand reflecteert, met alle randmeldingen erbij, schrijft de wet nergens voor dat een afschrift slechts 6 maanden of 1 jaar oud mag zijn. Bovendien werken niet alle landen met randmeldingen, waardoor het zinloos is om vast te houden aan een formele benadering. De Vaste Commissie inzake de Burgerlijke Stand bevestigde hierover expliciet dat men terzake de nodige soepelheid moet hanteren, rekening houdend met de moeilijkheidsgraad om bepaalde documenten te bekomen, getuige punt 2.10.9 van de FAQ van de DABS.

De huidige situatie in Afghanistan kan één van die factoren zijn die het aannemelijk maakt dat het zeer moeilijk, zo niet onmogelijk is om recente afschriften van bepaalde documenten te bekomen.

3.2. Ontbrekende, of onmogelijk te verkrijgen akten van de burgerlijke stand

3.2.1. Vervangend vonnis

Indien het werkelijk onmogelijk is om de oorspronkelijke akten in het land van herkomst te bekomen, bestaat de mogelijkheid om een vervangend vonnis te vragen aan de familierechtbank in België. Artikel 26 Burgerlijk Wetboek voorziet die mogelijkheid indien de oorspronkelijke akte is verloren gegaan of vernietigd. De vernietiging of het verlies en de inhoud van de akte kan men bewijzen door geschriften, door andere authentieke bronnen of door getuigen. Deze mogelijkheid staat ook open voor buitenlandse akten die men onmogelijk kan bekomen. Eens er een Belgisch vonnis is, geldt dat vonnis als een volwaardige vervanging van de oorspronkelijke akte en zal dat vonnis voor alle toekomstige situaties gebruikt kunnen worden.

Indien men een Afghaanse akte van de burgerlijke stand nodig heeft en men kan aantonen dat het onmogelijk is om die te bekomen, kan men beroep doen op deze procedure in België.

3.2.2. Consulair attest

In het kader van een nationaliteitsaanvraag en een huwelijksaangifte is een Afghaans consulair attest ook voldoende. Hetzelfde geldt voor de aangifte van een erkenning: als de geboorteakte van het kind moet worden voorgelegd in het kader van een erkenning door de vader, en het kind is in Afghanistan geboren, dan kan deze geboorteakte ook worden vervangen door een consulair attest.

Opgelet! Omwille van de machtsovername van de taliban in Afghanistan is de Afghaanse ambassade in Brussel tot nader order gesloten. Hierdoor is het momenteel onmogelijk is om een dergelijk attest te bekomen.

3.3. Uitzonderlijke bevoegdheid Belgische rechter ingevolge art. 11 WIPR

Indien men een Afghaans vonnis moet voorleggen om een bepaalde situatie op afdoende wijze te staven en/of te regelen, is het goed om voor ogen te houden dat ook de Belgische rechter soms uitzonderlijk bevoegd kan zijn in zaken waar men zich normaal gezien tot de Afghaanse rechter zou moeten wenden. Artikel 11 van het Wetboek Internationaal Privaatrecht (WIPR) bepaalt namelijk dat de Belgische rechters uitzonderlijk bevoegd zijn wanneer het onredelijk zou zijn te eisen dat de vordering in het buitenland wordt ingesteld.Dit kan bijvoorbeeld toepassing vinden indien het gaat om een vordering inzake ouderlijke verantwoordelijkheid (in dat geval in combinatie met art. 12.3 Brussel IIbis Verordening), gerechtelijke vaststelling vaderschap,…

3.4. Legalisatie

Indien er redelijkerwijze geen twijfel is omtrent de authenticiteit van de buitenlandse akte, kan de ambtenaar van de burgerlijke stand een beroep doen op artikel 24, §2 WIPR om in specifieke gevallen vrijstelling te verlenen van de legalisatievereiste om te oordelen over de geldigheid van een buitenlandse akte. Deze bepaling spreekt over de rechter, maar ze dient overeenkomstig de Memorie van Toelichting ook als zijnde van toepassing op de ambtenaar van de burgerlijke stand beschouwd te worden. (Memorie van Toelichting Wetsvoorstel houdende Wetboek Internationaal Privaatrecht, Doc Sénat, 3-27/1, p. 54)

In bepaalde gevallen is het namelijk noodzakelijk om te oordelen over de geldigheid van buitenlandse akten, ook al zijn deze niet gelegaliseerd. Dat is bijvoorbeeld al het geval voor documenten uit Somalië die niet kunnen worden gelegaliseerd. In de huidige situatie kunnen we aannemen dat het ook voor Afghaanse documenten uiterst moeilijk kan zijn om documenten correct gelegaliseerd te krijgen. In die gevallen waarin de ambtenaar zich voldoende geïnformeerd acht, moet het mogelijk zijn om zeer welbepaalde documenten vrij te stellen van de legalisatievereiste voor buitenlandse akten. In het bijzonder in die gevallen waarin de legalisatie onmogelijk is omwille van aantoonbare overmacht, is het niet redelijk om vast te blijven houden aan de legalisatievereiste. Temeer daar de legalisatievereiste enkel een formaliteitsvereiste is, en verder geen uitsluitsel geeft over de inhoud of authenticiteit van het document. 

4. Extra informatie

4.1. Opsporingen van familieleden in Afghanistan 

Gezien de momenteel zeer veranderlijke en onduidelijke situatie in Afghanistan zullen veel personen zich nog verplaatsen binnen Afghanistan. Hierdoor bestaat er een risico op contactverlies met de rest van hun familie (die zich binnen of buiten Afghanistan bevinden).

Het Rode Kruis blijft aanwezig in Afghanistan waardoor opsporingen in Afghanistan mogelijk blijven, weliswaar met de volgende restricties:  

  1. Reeds bestaande dossiers worden verder opgevolgd. Er kunnen vertragingen optreden qua behandeltijd door een stijging in aanvragen en de algemene veiligheidssituatie die beweging op terrein bemoeilijkt.
  2. Nieuwe dossiers gelinkt aan de huidige situatie kunnen opgestart worden.

Woon je in Vlaanderen of Brussel, neem contact op met Rode Kruis - Vlaanderen via:

  • het contactformulier op de website: www.restoringfamilylinks.be
  • het telefoonnummer: 015 44 35 22 (van maandag tot vrijdag, tussen 9u en 12u30) 

Woon je in Wallonië of Brussel, neem contact op met Croix-Rouge de Belgique - Communauté francophone (dienst “Rétablissement des Liens Familiaux”) via:

4.2. UNHCR

Afghanen die zich in en rond Afghanistan bevinden en opzoek zijn naar hulp en/of informatie kunnen ook contact opnemen met UNHCR Afghanistan

  • via de 'Protection hotline' op het telefoonnummer: 0790691746 of 0704996168 (bereikbaar elke werkdag), of
  • het 'Protection' e-mailadres: afgkaprt@unhcr.org.  

UNHCR verzamelt bovendien per land belangrijke en nuttige informatie en links op zijn ‘help’-webpagina's voor personen die nood hebben aan bijstand. Naar aanleiding van de situatie in Afghanistan heeft UNHCR de webpagina 'Help Afghanistan' en ‘Help Pakistan’ tot stand gebracht. Deze webpagina's zullen regelmatig worden geactualiseerd door UNHCR.

4.3. Landeninformatierapport van EASO over Afghanistan